تبلیغات
آثار سعید خاوری نژاد - تشریح رفتار سیاست خارجی روسیه: نظریه و عمل

آثار سعید خاوری نژاد

مترجم، محقق است

 

تشریح رفتار سیاست خارجی روسیه: نظریه و عمل

 



تشریح رفتار سیاست خارجی روسیه: نظریه و عمل
     ترجمه مشترک کتاب «تشریح رفتار سیاست خارجی روسیه: نظریه و عمل» اثر آلکساندر سرگونین که در سال 2016 توسط انتشارات ایبیدم (اشتوتگارت، آلمان) منتشر شد با همکاری آقای دکتر مهدی هدایتی شهیدانی در 271 صفحه به پایان رسید. اثر پیش رو ضمن اشاره به ابعاد نظری سیاست خارجی روسیه و مهم ترین مفاهیم موجود در آن، (نظریه گذار قدرت، مفهوم همزیستی مسالمت آمیز، مفهوم قدرت نرم و نظریه(های) جایگاه) با پرداختی جامع، به مهم ترین مکاتب سیاست خارجی روسیه از قبیل آتلانتیک گرایی، اوراسیاگرایی، اقتدارگرایی، واقع گرایی، ژئوپلیتیک، آرمان گرایی / لیبرالیسم، جهان گرایی، سوسیال دموکراسی، راست رادیکال و پساپوزیتیویسم می پردازد. در ادامه، شماری از اسناد دکترینال سیاسی، نظامی و امنیتی روسیه تا کنون مورد بررسی قرار می گیرد که عبارتند از قانون امنیت 1992؛ تدبیر سیاست خارجی سال های 1993، 2000، 2008، 2013؛ دکترین نظامی سال های 1993، 2000، 2010 و 2014؛ تدبیر امنیت ملی سال های 1997، 2000، 2009 و 2015؛ دکترین امنیت اطلاعات بین المللی 2013  و دکترین دریایی 2015. در انتها، در نظام تصمیم گیری در سیاست خارجی این کشور کاوش و به ویژه بازیگران مختلف حکومتی و غیر حکومتی آن معرفی می شوند. بازیگران حکومتی شامل وزارت امور خارجه؛ وزارت دفاع؛ جامعه اطلاعاتی از جمله اداره اطلاعات خارجی، اطلاعات نظامی، اداره امنیت فدرال و کمیته نظارت مالی؛ وزارت کشور؛ وزارت توسعه اقتصادی؛ کمیته گمرکات؛ وزارت دارایی؛ وزارت آموزش و علوم؛ پارلمان یا مجمع فدرال شامل دومای دولتی و شورای فدراسیون ها و همچنین بازیگران غیر حکومتی شامل انواع اجتماعات تجاری؛ فعالان حقوق بشر؛ طرفداران محیط زیست؛ مراکز سیاستگذاری عمومی / اندیشکده ها و اجتماعات مذهبی.





فهرست مطالب


مقدمه
روسیه در جستجوی خویشتن: بحث هویت پسا شوروی
منابع
ساختار کتاب

فصل اول
نظری سازی سیاست خارجی روسیه
نظریه گذار قدرت
مفهوم همزیستی مسالمت آمیز
مفهوم قدرت نرم
نظریه(های) جایگاه

فصل دوم
مکاتب سیاست خارجی روسیه
میراث شوروی
روابط بین‌الملل پساشوروی: سازگاری با تغییر
ترسیم [نظریه] روابط بین‌الملل پساشوروی: ابعاد نهادی و عناوینی برای پژوهش
آتلانتیک گرایان («غرب گرایان»)
اوراسیاگرایی
ظهور اقتدارگرایان (درژاونیکی)
واقع گرایی: بازگشت ایده سرکوب شده
ژئوپلیتیک: فرصت های جدید در روسیه؟
پارادایم آرمان گرا / لیبرال
جهان گرایی
سوسیال دموکرات ها
رادیکال های راست
پساپوزیتیویسم در روسیه؟
اجماع نظری در سیاست خارجی؟

فصل سوم
تصورات از تهدید، سیاست خارجی، دکترین های نظامی و امنیت ملی
مفاهیم آغازین
قانون امنیت روسیه 1992
تدبیر سیاست خارجی روسیه 1993
دکترین نظامی روسیه 1993
تدبیر امنیت ملی فدراسیون روسیه 1997
دوره اول پوتین
دوره مدودف
دوره دوم پوتین

فصل چهارم
نظام تصمیم گیری سیاست خارجی
بازیگران حکومتی
بازیگران غیر حکومتی

نتیجه گیری

ارجاعات




مقدمه


     ساختار این کتاب توسط پرسش های پژوهشی مطرح شده فوق تعیین می شود. پس از بخش مقدمه که دستور کار پژوهش در آن طرح می گردد و درباره منابع و ساختار کتاب توضیح داده می شود، [کتاب] به چهار فصل تقسیم می شود.
     فصل اول نشان می دهد که بیشتر نظریه های غربی رایج که در صدد توضیح رفتار سیاست خارجی مسکو هستند اغلب قدرت توضیحی زیادی ندارند. بر خلاف نظریه گذار قدرت، این کتاب می گوید که روسیه نه دولتی طرفدار وضع موجود است که در صدد دست نخورده ماندن قاعد اصلی نظام بین الملل باشد و نه دولتی تجدید نظر طلب که مشتاق تغییر رادیکال آنان باشد. بلکه دولتی اصلاح طلب است که از قواعد «بازی» موجود ناراضی است، اما در صدد تغییر رادیکال آنان نیست. فقط خواهان تطبیق این قواعد با واقعیات جهانی جدید و قابل پذیرش تر شدن آنان برای تمام اعضای جامعه جهانی می باشد. به این دلیل مفاهیم «همزیستی مسالمت آمیز» و «قدرت نرم»، سیاست های بین المللی پسا شوروی روسیه را بهتر توضیح می دهند.
     به منظور توضیح رفتار به ظاهر «غیر عقلانی» روسیه، در این فصل نظریه «ترس از جایگاه» به کار گرفته می شود. فروپاشی اتحاد شوروی که رهبری فعلی روسیه، آن را بزرگ ترین فاجعه ژئوپلیتیکی قرن 20 در نظر گرفت و به دنبال آن، از دست دادن جایگاه ابر قدرت، موجب شده که روسیه دارای جایگاهی باشد که به طور دردناکی نامشخص است. در حالی که زرادخانه اتمی روسیه هنوز آن را رده بالا نگه می دارد، عملکرد آن در به طور تقریبی هر حوزه دیگری، روسیه در میان دولت هایی قرار می دهد که تا زمان اخیر [در جایگاهی] پایین تر قرار داشته اند. این تحولات به نسبت ناگهانی، به طور قابل بحثی، به نوعی عدم انسجام در جایگاه یا حتی «ترس از جایگاه» منجر شد که روسیه پسا شوروی هنوز در تلاش است که از آن بیرون بیاید. این فصل، مسیر بین المللی پسا شوروی روسیه را از منظر جایگاه مورد بحث قرار می دهد. بر اهداف جایگاه ـ مزایا و اعتبار سیاسی ـ و ابزارهای [لازم برای] ارتقاء وضعیت روسیه در قیاس با سایر بازیگران جهانی تمرکز می کند.
     فصل دوم، مکاتب مختلف سیاست خارجی روسیه که در دوره پسا کمونیسم پدیدار شدند را بررسی می کند. منابع تغییر در سیاست خارجی و تفکر امنیتی روسیه از قبیل تحولات عمده ناگهانی ژئوپلیتیکی در دوران پس از جنگ سرد و پسا شوروی، فروپاشی پارادایم روابط بین الملل مارکسیستی و گشایش برای گفتمان امنیتی روسی برای گفتگو با جهانی خارج و غیره مورد بررسی قرار می گیرند. دسته بندی جدیدی از مکاتب سیاست خارجی روسیه ارائه می شود. مکاتب عمده از قبیل «آتلانتیک گرایی»، «اوراسیاگرایی»، «درژاونیکی»، واقع گرایی، ژئوپلیتیک، نئو کمونیسم، سوسیال دموکراسی، حمایت از محیط زیست و پست پوزیتیویسم توضیح داده می شوند. دلایل و معیارهای اجماع بر سر سیاست خارجیِ در حال ظهور بررسی می شوند. این فصل همچنین در صدد یافتن این امر است که کدام ایده های رایج در میان دانشگاهیان و متخصصان توسط تصمیم گیرندگان برگزیده شده اند. این فصل نشان می دهد که گفتمان سیاست خارجی شیوه ای برای جستجوی مسیر بین المللی مناسب و هویت ملی جدید روسیه می باشد.
     فصل سوم سیر تطور تصورات روسیه از تهدید و دکترین های امنیت ملی در دوره پسا کمونیسم را مورد تجزیه و تحلیل قرار می دهد. تدارک دیدنِ پایه ای قوانین و تدابیری از قبیل قوانین امنیت [سال] 1992 و 2010، تدابیر سیاست خارجی 1993، 2000، 2008 و 2013 [جدیدترین مورد، 2016]، دکترین های نظامی 1993، 2000، 2010 و 2014 و تدابیر و راهبردهای امنیت ملی 1997، 2000، 2009 و 2015 مرور می شوند و پیامدهای آنان برای سیاست خارجی کشور مورد بررسی قرار می گیرد. این مطالعه نشان می دهد که تصور روسیه از تهدید، دستخوش تغییرات بنیادینی شده است. جدیدترین سند اعلام می کند که تهدید خارجی مبرمی برای مسکو وجود ندارد و فرآیندهای داخلی و نه خارجی امنیت کشور را به چالش می کشند.
     فصل چهارم، نظام تصمیم گیری سیاست خارجی روسیه را توضیح می دهد. ماهیت آن هم مستند است و هم تحلیلی و درباره موارد زیر داده هایی ارائه می کند: قدرت اعطاء شده به رئیس جمهور و پارلمان توسط قانون اساسی؛ سازماندهی سازوکار سیاست خارجی و تکامل آن در دو و نیم دهه گذشته؛ رویه های تصمیم گیری؛ کارکردها و روابط میان سازمان های دولتی مختلف؛ هماهنگی فعالیت های این ارگان ها؛ منابع و حوزه های تنش میان شعبات اجرایی و مققنه؛ تأثیر گروه های ذی نفوذ، سازمان های غیر دولتی و نخبگان منطقه ای بر سیاستگذاری؛ سازماندهی مهارت سیاست خارجی و از این قبیل. نویسنده می گوید که اگرچه سازوکار فعلی تصمیم گیری نقائصی دارد، [اما] به طور پویایی، از حالت هرج و مرج و غیر قابل پیش بینی بودن، به نظامی دارای اهداف واضح، رویه های تثبیت شده، تقسیم کار و هماهنگی مناسب تکامل یافته است. اما مشکلات فقدان شفافیت و کنترل دموکراتیک بر تصمیم گیری سیاست خارجی روسیه حل نشده باقی می ماند.
     بخش پایانی نیز درباره گذشته، حال و آینده نزدیک سیاست خارجی روسیه نتیجه گیری های گسترده ای ارائه می کند.




جلد کتاب اصلی